سمرقند را فتح كردند ، كارخانهاى كاغذسازى را در انجا يافتند ، ولى بجاى ابريشم ، كاغذ پنبه را رواج دادند ، كه ابريشم در هر جا پيدا نميشد ، و ساختن كاغذ از پنبهء كهنه ، اين صنعت را در اروپا از راه عرب مروج گردانيد ، كه قديمترين كتاب اروپا به روى همين كاغذ پنبه‌يى در كتابخانهء اسكوريال موجود ، و در سنه 1009 م 400 ه نوشته شده است . « 1 » تا اواخر دولت اموى در دمشق ، كتابت بر روى پوست رواج داشت ، و دفاتر حكومتى عبارت از لفافهاى پوست بود . چون در عصر سفاح عباسى وزارت به خالد بن برمك خراسانى بلخى سپرده شد ، دفاتر حكومتى را از همان ادراج و لفايف بطور كتابها مرتب كرد ، تا كه در ايام هارون الرشيد جعفر بن يحيى برمكى كاغذ را رواج داد ، « 2 » و بقول ابن نديم در ان جمله كاغذ چينى و كاغذ خراسانى هم بود ، كه از كتان ساخته مىشد ، و و گويند كه كاركنان چينى آن را در زمان قديم در خراسان ساخته بودند ، و در ايام امويان و عباسيان نشر و رواج يافت . « 3 » هيكل‌تراشى : هيكل‌تراشى و مجسمه‌سازى از صنايع قديم قبل الاسلام افغانستانست ، كه در نتيجهء آميزش دو مدنيت بودايى و يونانى در افغانستان و سرزمين گندهارا رونق بسزايى گرفته بود ، و حتى نقش و لعبت و بت قندهار به سبب زيبايى تاريخى آن ، در ادبيات درى عصر اسلامى نيز مثل اعلاى حسن و جمال شمرده ميشد مثلا : ز خوبان وازريدكان سرايى * به قصر تو هر خانه‌يى قندهارى ( ديوان فرخى 375 ) وثاق تو از نيكوان چون بهشت * سراى تو از لعبتان قندهار ( ديوان فرخى 153 )

--> ( 1 ) - تمدن اسلام و عرب 621 ( 2 ) - تاريخ تمدن اسلامى 3 / 57 ( 3 ) - الفهرست 32